De stad vanuit psychiatrisch perspectief

Amsterdam is belangrijk voor mij. Maar ik voel ook met een paar andere steden een band.

In Sao Paulo bijvoorbeeld heb ik les gegeven aan psychiaters. Zij werkten met adolescenten in de sloppenwijken.

En jaarlijks bezoek ik collega’s in New York. Ik kijk hoe ze daar omgaan met psychiatrische problematiek. (Je vindt er veel mensen met zowel een psychische aandoening als een verslaving. Zoals in veel grote internationale steden.)

Je hebt gelijk. De hedendaagse stad is zo interessant door de gecompliceerde verknoping van alles. De mensen die er wonen, de dingen die ze doen. Maar vooral ook de concentratie en verdichting van alle mogelijke cultuur.

In de stad ontstaan bijzondere spanningsvelden. Die zoek ik op. In mijn werk vind ik het bij de man of vrouw die buiten de boot valt. Zij houden zich marginaal in stand. Toch maken ze deel uit van het gezicht van de stad.

In het ongunstigste geval betekent de stad: veel mensen op een hoop die moeten zien te overleven.

Eén ding is zeker. De oude stad zoals we die kennen, verdwijnt. De halve wereld is inmiddels een verstedelijkt gebied. De meeste mensen kiezen er bewust voor daar te wonen.

Ja, er is weinig sociale cohesie. Er gaan constant stromen van mensen de stad in en uit. Bovendien worden veel dingen benaderd vanuit economisch perspectief. Er is dan een harde mentaliteit.

Deze omstandigheden ontstaan door een ingewikkeld samenspel van politieke en culturele tendensen.

Een voorbeeld: vroeger lagen de ziekenhuizen en psychiatrische instellingen buiten de stad. Behalve nadelen (ver van de bewoonde wereld) had dat ook voordelen. Patiënten zaten er in een veilige en rustige omgeving. Ze konden dingen doen, zoals in de tuin werken (eigen groenten verbouwen). Of in een winkeltje meehelpen (dus toch ook economische activiteit). Ze hoefden niet te voldoen aan de eisen van een 24-uurs economie.

Nog een voorbeeld. Mensen die nu hun rekeningen niet betalen, worden veel sneller uit hun huis gezet. Of uit de ziektekostenverzekering gegooid. Er wordt niet meer gevraagd waarom ze niet betalen. Onder die wanbetalers zitten ook schizofrene of depressieve patiënten. Bij hen is het geen onwil, maar vooral een niet-kunnen.

Ook door de verschillen in (kans)arm en (kans)rijk ontstaan extra problemen. Kansarme mensen hebben veel meer risico op het ontwikkelen van psychische – of lichamelijke ziekten.

Vanuit mijn werk in de stad kom ik op veel van die plekken.

Mensen met een psychische aandoening verblijven vooral in sociale pensions. Wanneer ze het slachtoffer zijn van geweld of mishandeling, kunnen ze terecht in speciale opvang. Verder kunnen ze een huis met woonbegeleiding toegewezen krijgen.

Deze plekken zijn een wereld op zich. Ze zijn niet aantrekkelijk, maar ook beter dan niets.

Patiënten houden zich overal in de stad op. Het heeft een aantrekkingskracht voor hen. Drugs zijn er makkelijk te krijgen. En ze vallen er minder op. (Het zijn dus vaak negatieve keuzes. Dat komt omdat ze het niet maken in de stad.)

Ook biedt de stad patiënten een minder saai leven. Ze doen er op hun eigen, aparte manier mee. Daar is natuurlijk veel voor te zeggen. Maar helaas kan een groot aantal patiënten erg slecht tegen alle prikkels in de stad. Ze worden daardoor steeds weer psychotisch. Of ze vallen terug in drugsgebruik.

Je zou wensen, dat de psychiatrische ziekenhuizen in de duinen niet allemaal waren gesloten. Met een aantal patiënten zou het daar echt beter gaan. Het is een prikkelarme omgeving, waar ze beschermd kunnen worden.

Ik ben er erg voor, om patiënten in een zorgomgeving te houden. Zelfs als dat met een justitiële maatregel moet. Geef ze een goed huis, woonbegeleiding en dagbesteding. Een grote stad heeft altijd het gevaar dat de zwaksten verkommeren.